نور در حقیقت نوعی تابش الکترومغناطیس است و بر اساس فوترون شکل گرفته که در واقع حامل طول موج های تشعشع الکترومغناطیسی است. اندازه این طول موج بر حسب نانومتر nm بیان می شود، که هر یک نانومتر برابر یک میلیاردم یک متر است. هر طول موج دارای رنگ مختص به خود و متفاوت می باشد. نور خورشید زرد است، زیرا بیشترین قدرت نوری تابش خورشید در محدوده طول موج مرئی زرد است. بسیاری از طول موج ها خارج از محدوده نور مرئی قرار دارند، بعضی کوتاه تر و بعضی بلندتر هستند که تمامی این امواج با هم طیف الکترومغناطیس را شکل می دهند. کوتاه ترین طول موج از طیف نوری در حقیقت قویترین آنها نیز هستند، که با اشعه گاما شروع شده پس از آن اشعه x در ادامه نور ماوراء بنفش و بعد نور مرئی قرار دارد که کسر کوچکی از طیف الکترومغناطیس را شامل می شود.

نور مبحث پیچیده ای است و در رابطه با نگهداری آکواریوم تنها بخش مرئی آن دارای اهمیت است. می توان گفت که نور ماوراء بنفش نیز تا حدودی برای ما اهمیت دارد، زیرا موج کوتاه نور ماوراء بنفش به عنوان دستگاه استریلیزه (ضد عفونی کننده) در آکواریوم استفاده می شود، البته در اهداف این راهنما این بخش مورد بحث و بررسی قرار نمی گیرد.

نور مرئی: نور مرئی دو عملکرد اصلی برای خدمت دارد. عمکلرد اول برای ما و ماهیان دیدن است و عملکرد دوم برای گیاهان و مرجان ها کنترل مستقیم فتوسنتز است؛ بدون نور فتوسنتز وجود نخواهد داشت. نور انرژی مورد نیاز برای این فرآیند را تامین می کند که در واقع اساس زندگی در این کره بر همین پایه است. بازه طیف نور مرئی از 390 تا 700 نانومتر است. نور دیده شده توسط چشم و رنگ آن بستگی به قدرت هر طول موج دارد. حساسیت چشم به طول موج معینی از نور مرئی بین موجودات زنده متفاوت است، برای مثال چشم انسان به طیف سبز بیشترین حساسیت را دارد زیرا این رنگ هر سه نوع مخروط داخل چشم را تحریک می نماید. گیاهان، مرجان ها و سایر بی مهرگان از بیشتر طول موج های نور برای فتوسنتز استفاده می کنند. با این حال بعضی از طول موج ها کارایی بالاتری دارند.

 

 

 

 

شدت نور: آب و هوای زمین توسط مقدار تشعشع خورشیدی که به سطح زمین برخورد می کند، تعیین می گردد. عواملی که شدت نور را تحت تاثیر قرار می دهند شامل: موقعیت خورشید، چرخش زمین، موقعیت جغرافیایی، لایه ازن، ابر، رطوبت، ارتفاع، محیط و دیگر عوامل است. در محیط های آبی، طول زمان روز در واقع مهمترین عامل است. بازتاب از سطح آب در اوایل صبح و اواخر بعد از ظهر بسیار بیشتر است، در نتیجه شدت نور در طی این زمان ها در زیر آب کمتر است. حداکثر شدت نور در اواسط روز با حداقل وزش باد در طی آسمان صاف در محیط های با هیچ مانع بالاسری است، در این حالت شدت نور بر روی سطح آب می تواند از 100،000 لوکس نیز تجاوز نماید.

فتوسنتز: این فرآیند اساسی نیازمند سه مولفه کلیدی است، نور، آب و CO2. این سه عنصر را می توان برای تحریک و بهینه سازی رشد، سلامت و حالت گیاهان با تاثیرگذاری بر روی نرخ فتوسنتز، تنظیم نمود. فتوسنتز فرآیندی است که در آن کلروفیل گیاهان (رنگدانه های اولیه که نور را جذب می کنند و به همین دلیل است که بسیاری از گیاهان سبز رنگ هستند) انرژی نوری را با استفاده از آب و دی اکسید کربن موجود به شکل ترکیبات شکر مانند گلوکز در آورده و در ادامه به نشاسته تبدیل می نماید. این فرآیند به همراه دیگر واکنش ها در درون گیاه برای رشد قوی و شرایط سلامتی گیاه بسیار حیاتی است. به اثبات رسیده که گیاهان آبزی می توانند، به شکل بسیار موثری فرآیند فتو سنتز را زمانی که در معرض نور سرشار از طیف های سبز و زرد قرار گیرند، انجام دهند. لامپ های طیف کامل، مانند فلورسنت خطی سه فسفره (T5 و T8) غنی از طیف های سبز هستند و در واقع بهترین لامپ برای رشد گیاهان هستند. فتوسنتز در زمان هایی رخ می دهد که آکواریوم روشن است. در فرآیند فتوسنتز گیاهان دی اکسید کربن اولیه را مصرف کرده و اکسیژن تولید می کنند. در ادامه زمانی که نور را خاموش می کنیم، فرآیند فتوسنتز متوقف شده و گیاهان مقداری از دی اکسید کربن را به آب بر می گردانند.

 

 

 

 

نور آکواریوم: در محیط های آبی عوامل دیگری نیز علاوه بر عوامل تاثیر گذار در نورهای خشکی وجود دارند که به طور جدی سطح نور برخوردی را تحت تاثیر قرار می دهند، مولکول هایی (آب، آلی) که نور را جذب می کنند، و همچنین ذراتی که انتقال نور تماسی را بر عهده دارند. برای مثال در عمق 10 متری اقیانوس و در نور کامل روز شدت اندازه گیری شده بین 8000-7000 لوکس است که در ابتدا و انتهای روز این عدد کمتر خواهد بود. در آب های شیرین استوایی با وجود تراکم بالای درختان و محدودیت دسترسی مستقیم روشنی روز که اکثراً نورها بواسطه سایبان سبز غنی فیلتر می شود مقدار نور که را که به سطح آب می رسد واقعاً متفاوت است. در نتیجه فاکتورهای آبی موجود سطح نور را به شکل بیشتری کاهش می دهد. دو فاکتور اصلی در این گیاهان جذب نور قرمز توسط مولکول های آب و جذب نور آبی توسط ذرات آلی محلول است. نتیجه غلبه طیف سبز و زرد در نور گیاهان آکواریومی است زیرا محیط آنها کاملاً متفاوت از محیط گیاهان خشکی است. گیاهان آکواریومی در چنین آب و با طیف نوری متفاوتی تطابق یافته اند.

 

آشنایی با مشخصات لامپ

نوردهی موضوعی پیچیده و در واقع اکثراً همراه با اشتباه است. درک مفاهیم اصولی مشخصات مختلف موجود در یک لامپ می تواند به شما در بدست آوردن چشم اندازی از خصوصیات نوری که برای آکواریوم خود نیاز دارید، کمک نماید.

طیف گرافیکی: بر روی جعبه اکثر لامپ های آکواریوم گرافیک طیف وجود دارد. گراف طیف نشانه ای از قدرت نسبی طول موج های مختلف نور تولید شده توسط لامپ را برای شما فراهم می نماید. این گراف مرجع اساسی برای خروجی طیف لامپ است، که پتانسیل برآورده نمودن نیازمندی های شما را بر اساس اینکه چه طیفی برای کاربردتان مناسب ترین است، را نشان می دهد.

برای آکواریوم های گیاهی و با در نظر گرفتن این واقعیت که فتوسنتز در گیاهان آکواریومی مستلزم داشتن اجزاء طیف سبز است؛ لذا لامپ هایی که طیف های نور قرمز و آبی آنها متعادل بوده، و مقدار دقیقی از طیف نور سبز را در خود گنجانده باشند، مناسب است. در خصوص آکواریوم های آب شور تپه مرجانی الزام فراوانی بر روی انتشار نور در بازه طول موج 460-420 نانومتر وجود دارد. مرجان های با قابلیت فتوسنتز و دیگر بی مهره گان به تعدادی از طول موج هایی موجود در این بازه برای انجام موثر عمل فتوسنتز نیاز دارند.

CRI: این واژه در حقیقت مخفف کلمات Color Rendering Index به معنای شاخص نمود رنگ می باشد. شاخص نشان می دهد که نور منتشر شده توسط لامپ تا چه اندازه رنگ ها را واقعی نشان می دهد. به واقع چشم انسان طوری از ابتدا رشد می کند تا بتواند با استفاده از نور خورشید رنگ‌های متفاوت اشیاء را تشخیص دهد و همین نکته باعث شده انسان از دیگر جانوران متفاوت باشد. این امر باعث شده نمود رنگ نور خورشید برای چشم انسان بهترین منظور شود. مقدار واقعی و قابل قبول نمود رنگ در مجموعه اعداد حقیقی تعریف می شود و بازه آن بین اعداد صفر و صد تعریف می‌شود که بهترین شاخص نمود رنگ ۱۰۰ و نوری که در آن تشخیص رنگ ناممکن باشد اندیس نمود رنگ صفر را خواهد داشت. درصد بازتاب رنگ در 4 گروه کلی به شرح زیر مشخص می شود:

·         گروه 1A: درصد بازده رنگ عالی (90 تا 100 درصد)

·         گروه 1B: درصد بازده رنگ خیلی خوب (80 تا 90 درصد)

·         گروه 2A: درصد بازده رنگ متوسط (60 تا 70 درصد)

·         گروه 2B: درصد بازده رنگ قابل قبول (50 تا 60 درصد)

دمای رنگ: دمای رنگ (Color Temperature) عددی است كه بر حسب كلوین بیان می‌شود و به نوعی بیان‌كننده رنگ نور خروجی می‌باشد. هر چه این عدد بالاتر باشد رنگ نور بیشتر به محدوده رنگ های سرد و سفید نزدیك تر است و هر چه این عدد كوچك تر باشد رنگ نور به محدوده رنگ های گرم (نظیر رنگ نور ناشی از لامپ های التهابی) نزدیك تر است. به عنوان مثال وقتی گفته می‌شود دمای رنگ یك لامپ فلورسنت 4000 كلوین است، به این معنی است كه اگر جسم سیاه را تا 4000 درجه كلوین گرم كنیم، نوری به رنگ لامپ فلورسنت فوق منتشر می‌كند. جسم سیاه می‌تواند یك قطعه فلز ( مثلاً پلاتین) باشد كه كلیه نوری كه به آن منتشر می‌شود را جذب می‌كند و در واقع ضریب انعكاس آن برابر با صفر است. به جای بیان دمای رنگ به صورت عدد، شركت های سازنده لامپ نامی را كه بیانگر دمای رنگ لامپ باشد به اختصار برگزیده‌اند، این نامها به شرح زیر هستند:

·         روشنایی روز (Daylight): 6000 كلوین

·         سفید سرد (Cool White): 4000 كلوین

·         سفید (White): 3500 كلوین

·         آفتابی (Warm White): 3000 كلوین

·         طبیعی: 2700 كلوین

لوکس: لوکس (Lux) میزان نور تابیده شده به  سطح یا  میزان روشنایی سطح  است. واحد آن با lx بیان می شود و از تقسیم میزان Lumen به سطح به لوکس می رسیم.

وات: وات (W) در واقع در ارتباط با لوکس است. یک لوکس برابر با 1.46 میل وات از انرژی در یک فرکانس معین (555 nm) است که به سطحی برابر با یک متر مربع برخورد می نماید. اما به هر حال چون لامپ های بکار رفته در عمل نور را در فرکانس های مختلفی منتشر می کند، فرمولی دقیقی که بتواند برای تعیین لوکس تولید شده توسط یک لامپ در یک وات مشخص استفاده شود، وجود ندارد.

لومن: كل نور خارج شده از یك منبع نوری در واحد زمان در تمام جهات در فضا را شار نوری می‌گویند. واحد شار نوری لومن Lumen می باشد كه آن را با Lm  نشان می‌دهند. در اصطلاحات مربوط به محاسبات روشنایی، شار نوری را با (Φ) نشان می‌دهند. شار نوری جزو مشخصات هر لامپ است و توسط شركت های سازنده لامپ در كاتالوگ محصولات درج می‌شود. بنابراین هر چه شار نوری یك لامپ بیشتر باشد لامپ پر نورتر است. نكته‌ای كه باید در مورد شار نوری در نظر داشت این است كه عددی كه به عنوان شار نوری در كنار مشخصات لامپ درج می‌شود در واقع شار نوری اولیه لامپ است، اغلب لامپ ها پس از اینكه مدتی از عمرشان گذشت شار نوری آنها افت می‌كند، این افت شار نوری به دلیل فرسودگی و كاهش كارایی اجزای مختلف تشكیل دهنده ساختمان لامپ نظیر ماده فلورسنت، گاز داخل محفظه، تبخیر فیلامان تنگستن و ... می‌باشد. به عنوان مثال شار نوری چند نوع لامپ متداول جهت داشتن درك بهتر از مفهوم شار نوری ذكر می گردد:

·         لامپ التهابی (لامپ رشته‌ای معمولی) 100 وات: 1360 لومن

·         لامپ فلوئورسنت T8 استاندارد 36 وات: 2300 لومن

·         لامپ متال هالاید دو سر 70 وات: 6500 لومن

 

نور پردازی آکواریوم

مقدمه: نورپردازی آکواریوم یکی از اجزاء اصلی اکوسیستم های آبی است که اغلب نه در هنگام راه اندازی آکواریوم و نه در هنگام نگهداری به درستی به آن پرداخته نمی شود. ابعاد آکواریوم، ماهیان، مرجان ها، گیاهان، مواد فیلتر، مکمل های آب سیاه و قطعات تزیینی فاکتورهایی هستند که شفافیت و زیبایی آب را تحت تاثیر قرار می دهند؛ لذا تمامی این عوامل مهم باید در هنگام انتخاب و یا بهینه سازی سیستم نورپردازی آکواریوم مد نظر قرار گیرند.

ابعاد آکواریوم: آکواریوم های با عمق بیشتر معمولاً به نور بیشتری نیاز دارند که می توان با استفاده از رفلکتورهای کارآمد و نزدیک کردن لامپ به سطح آب به شکل قابل توجه ای مقدار نوردهی را بهبود بخشید. در واقع با توجه به اینکه رابطه بین فاصله منبع نوری با شدت نوردهی به صورت معکوس مربعات است، افزایش سطح (سطح آب در خصوص آکواریوم) منجر به کاهش شدت روشنایی در واحد سطح می گردد. لذا زمانی که نیاز دارید بیشترین مقدار نور را بکار بگیرید، لامپ را در کمترین فاصله ممکن از سطح آب قرار دهید. اجرای ایمن این روش بیشتر در لامپ های فلورسنت خطی امکان پذیر است. (این روش برای لامپ های با بازده بالا مثل متال هالید به سبب گرمای زیادی که ایجاد می کنند و نیاز به شیلد محافظ دارند امکان پذیر نیست) همچنین بکار بردن رفلکتورهایی که به طور مناسب طراحی (رفلکتورهای کوچک که دارای لامپ های متعدد نزدیک به رفلکتور باشند کمتر کارآمد هستند) و به شکل سهموی با ابعاد مناسب ایجاد شده باشند، نور ورودی به آکواریوم را به سبب بهینه سازی خصوصیات بازتاب، بهبود می بخشند. قرار دادن مناسب گیاهان و مرجان ها در محل های نزدیک تر به منبع نوری و همچنین در مسیر تابشی مستقیم منبع نوری در آکواریوم نیز می توانند به تسهیل نوردهی کمک نماید. یک آزمایش در خصوص تاثیر ارتفاع بر روی نور در شرایط استاندارد آزمایشگاهی و در حضور نمونه های شاهد نشان می دهد که کاهش 10 سانتی متری عمق آکواریوم 40% بازده نوردهی را افزایش می دهد. لذا توصیه می شود در آکواریوم های گیاهی تا جای ممکن ارتفاع آکواریوم کم در نظر گرفته شود مگر در آکواریوم های آب شیرین مخصوص ماهی که باید با توجه به بحث استرس بعضی گونه های ماهی ارتفاع بلند در نظر گرفته شود. ابعاد توصیه شده استاندارد 36*30*60، 45*45*90 و 50*50*120که مخصوص تانک های گیاهی است.

ماهیان، مرجان ها و گیاهان: بسته به نوع ماهیان، مرجان ها و گیاهانی که می خواهید در آکواریوم نگه داری نمایید در هنگام انتخاب تکنولوژی سیستم نورپردازی و تعیین قدرت نوردهی مورد نیاز، باید مد نظر قرار گیرد.

ماهیان: در خصوص ماهیان زیستگاه هایی که انواع گونه های ماهیان در آن تکامل یافته اند، متفاوت است و باید در هنگام انتخاب طیف های نور و تصمیم گیری در خصوص قدرت نوردهی در نظر گرفته شود. برای نمونه بسیاری از سیچلایدهای آفریقایی که از دریاچه های مرجانی بزرگ (مالاوی) سرچشمه گرفته اند، در تماس مستقیم با سطوح بالای نور هستند؛ لذا در آکواریوم های بسیار روشن که دارای لامپ هایی با دمای رنگ بالاتر است راحت هستند. ساختار نیز به همین اندازه مهم است، به عنوان مثال گونه هایی که در غارها زندگی می کنند به ساختمانی مناسب در داخل آکواریوم نیاز دارد تا آنها را قادر سازد که بتوانند به راحتی در هر زمان خود را از شدت نور مخفی سازند. بعضی از گونه ها به گیاهان برای کنارگیری از نور نیاز دارند، از طرفی بسیاری از گونه های ماهیان در محیطی گیاهی رنگ بندی و الگوهای بدنی بهتری پیدا می کنند. نمونه های عالی برای این گونه از ماهیان که طرفداران بسیار زیادی نزد آکواریوم داران دارند دیسکس ها و آنجل هستند. این گونه ها با طیف کامل نوری که اجزاء نور سبز قوی دارند و از بین پوشش گیاهی آویزان عبور می کنند، راحت تر هستند.

 

 

 

 

گیاهان: گیاهان در طول عمرشان 100% وابسته به نور هستند و بدون نور نابود خواهند شد. وجود گیاهان در آکواریوم ضروری است، زیرا نه تنها گیاهان یکی از دل انگیز ترین عناصر زیبایی در آکواریوم را تامین می نمایند، بلکه همچنین آنها یکی از سیستم های فیلتر اصلی طبیعی نیز در محیط های آبی هستند. گیاهان در هر زمانی که امکان پذیر است باید بکار گرفته شوند. نور مورد نیاز گیاهان مختلف متفاوت است و در واقع با استفاده از لامپ های فلورسنت خطی نسبتاً به راحتی می توان آن را تامین نمود. حتی نور بالای مورد نیاز برخی گونه های گیاهان در آکواریوم را می توان به لطف لامپ های فلورسنت خطی T5 HO با همراهی و تامین دی اکسید کربن مورد نیاز اصلاح و آماده نمود. تیم سرزمین سبز معیاری برای شما با توجه به نوع گیاه (آسان، متوسط و دشوار) تهیه نموده است. برای گیاهان آسان 20-10 لومن معادل 0.25-0.5 وات لامپ T5 به ازاء هر لیتر، برای گیاهان متوسط 40-20 لومن معادل 0.5-1 وات لامپ T5 به ازاء هر لیتر و برای گیاهان دشوار بیشتر از 40 لومن بیشتر از 1 وات (2 وات) لامپ T5 به ازاء هر لیتر این اعداد بر اساس سال ها تجربه و نگهداری آکواریوم های گیاهی اعضا تیم سرزمین سبز با لامپ های فلورسنت خطی T5 HO است.

مرجان ها: مرجان های با قابلیت فتوسنتز بیشترین بی مهرگانی هستند که برای نگهداری در آکواریوم توصیه می شوند. این موجودات دریایی شگفت انگیز به طور کامل وابسته به نور برای زندگی خود هستند و نیازهایی مختلف در رابطه با انواع روشنایی دارند. نورهای فلورسنت نیازهای نوری مرجان های نرم را پوشش می دهد در حالیکه سنگ های مرجانی اقیانوس اغلب به نور متال هالید به انضمام لامپ های فلورسنت خطی نیاز دارند.

مدیا فیلتر، مکمل های بلک واتر و قطعات تزیینی: در آکواریوم هایی که از مواد فیلتر طبیعی مانند ذغال کک پایه آبی، مکمل های بلک واتر و یا وسایل تزئینی مانند چوب های طبیعی استفاده می شود معمولاً بدلیل اینکه این قطعات مانند لکه و با سایه افکنی مانع نوررسانی هستند، نیازمند نور بیشتری برای رشد گیاهی هستند. این مواد طبیعی مزایایی بسیار را برای آکواریوم های آبی و برای بسیاری از گونه های ماهیان که در شرایط مشابه تکامل یافته اند، به همراه دارد. در این نوع آکواریوم ها پیشنهاد تیم سرزمین سبز استفاده از سیستم لامپ های فلورسنت T5 HO است.

چه مقدار و چه نوع سیستم نورمورد نیاز است؟ چند راه اصلی برای سنجیدن مقدار نور مورد نیاز آکواریوم وجود دارد، ساده ترین و در عین حال تا حدود نسبتاً زیادی دقیق استفاده از روش مقدار وات بر حجم آب آکواریوم است. برای آکواریوم های فقط ماهی 1 تا 2 وات در هر گالن کفایت می نماید. برای بسیاری از آکواریوم های آب شیرین گیاهی بازه ی 2 تا 5 وات در هر گالن (4 لیتر) پیشنهاد شده است، معمولاً 2.5 تا 3 وات برای هر گالن برای تامین شدت روشنایی مورد نیاز به همراه تزریق گاز CO2 برای تانک های کاملاً گیاه کاری شده، کافی است. برای آکواریوم های با تراکم گیاهی متوسط که دارای گیاهان آبی با سرعت رشد کم و متوسط به همراه سیستم دی اکسید کربن از نوع طبیعی هستند، معمولاً می توان با استفاده از طیف نوری خطی فلورسنت لامپ های T8 سیستم نوردهی را به خوبی تامین نمود. برای آکواریوم های گیاهی با تراکم گیاه بالا به همراه سیستم تزریق گاز CO2 تحت فشار که گیاهان دارای سرعت رشد بالایی هستند لامپ های فلورسنت خطی T5 HO به عنوان سیستم نوردهی کفایت می نماید. برای آکواریوم های دریایی حاوی مرجان یا به اصلاح آکواریوم های آب شور استفاده از لامپ های متال هالید توصیه می گردد. در واقع پیشنهاد تیم سرزمین سبز استفاده از لامپ های متال هالید 10000 کلوین به همراه لامپ های با کیفیت فلورسنت خطی اکتنیک است. این لامپ ها نه تنها طیف های آبی مورد نیاز مرجان ها را تامین می کند بلکه به عنوان شبیه ساز فوق العاده نور طبیعی طلوع و غروب خورشید نیز عمل می نماید. این نوع از لامپ های فلورسنت برای رنگ بندی های خاص گیاهان در آکواریوم های گیاهی با تراکم بالا نیز (البته در کنار لامپ های T5 HO با دمای رنگ 6500 کلوین و نه به تنهایی) استفاده می شود. لامپ های متال هالید در بین انواع لامپ های قابل استفاده در آکواریوم بالاترین لومن را دارد.

چگونگی به حداکثر رساندن بازده روشنایی؟ حفظ سطح نور مناسب در آکواریوم مستلزم برخی از نگهداری ها و همچنین پیگیری مجدانه در رابطه با تعویض لامپ به طور منظم است. ثبات سطح نور برای گیاهان و مرجان ها به اندازه ی زیبایی آکواریوم ها دارای اهمیت است. به منظور پشتیبانی از فرآیند فتوسنتز در گیاهان و مرجان ها تعویض منظم لامپ به شدت توصیه می گردد و خصوصاً در مورد گونه های حساس تعویض چند باره لامپ ها به شکلی که به آنها شوک وارد نشود، باید انجام شود. مطابق تجربه تیم سرزمین سبز تعویض تمامی لامپ ها باید در حدود 1 تا 3 هفته به درازا بکشد، تا شوکی به گونه های حساس وارد نشود. بحث تعویض لامپ ها با توجه به اینکه در آکواریوم هایی که برای مدت طولانی نگهداری می شوند، به خصوص در آکواریوم های آب شور که نمک و مینرال ها بر روی مرجان ها رسوب می نمایید، باعث کاهش نفوذ نور شده لذا رشد و سلامت مرجان ها و گاهاً گیاهان را متاثر ساخته و تعویض سریع تر لامپ را اجبار می نماید.

دی اکسید کربن و نوردهی: با توجه به این امر که 40 تا 50 درصد از وزن خشک گیاه از کربن تشکیل شده لذا کربن مهم ترین ماده مغذی برای گیاهان است. جذب دی اکسید کربن ساده ترین راه و در عین حال کارآمدترین روش گیاه برای تامین کربن مورد نیاز خودش است. در طبیعت منابع مختلف کربن در دسترس گیاهان است ولی در آکواریوم این امر وجود ندارد. نیازهای تغذیه ای گیاهان زمانی که در شرایط نگهداری شوند که فرآیند فتوسنتز تشدید شود (برای مثال استفاده از سیستم نوردهی فلورسنت T5 HO)، افزایش می یابد. سطوح بالای روشنایی نرخی که گیاهان مواد مغذی لازم را دریافت می کنند (که در راس آنها کربن به عنوان اصلی ترین درشت مغذی قرار گرفته) افزایش می دهد. علاوه بر این امر اهمیت دارد که اطمینان یابیم زمانی که از سیستم روشنایی با توان خروجی بالا استفاده می کنیم، خصوصاً در آکواریوم هایی حاوی گیاهان سریع الرشد، مکمل های ریز مغذی با کیفیت (مخصوصاً آنهایی که حاوی ویتامین های B هستند برای پشتیبانی از فرآیندهای متابولیک عمیق) به طور منظم اضافه گردد. همچنین پیشنهاد تیم سرزمین سبز در خصوص سیستم های تزریق دی اکسید کربن تحت فشار در هنگامی که سیستم نور خاموش است، قطع گازدهی به آکواریوم است، زیرا گیاهان اکسیژن را در تاریکی دریافت کرده و دی اکسید کربن آزاد می سازند. این فرآیند در آکواریوم های که دارای تراکم گیاهی بالایی هستند، موجب کاهش اکسیژن شده که منجر به کاهش pH آب به سطوح خطرناک و نوسانات pH در طول شبانه روز می شود. توصیه بعدی تیم سرزمین سبز استفاده از تایمرهای با خروجی دوگانه به منظور اطمینان از قطع تزریق دی اکسید کربن با قطع جریان برق و روشنایی است.

جلبک: مهم ترین دغدغه برای آکواریوم داران در طی سال ها نگهداری از آکواریوم مواجه با جلبک به صورت ناخواسته است. معمولاً جلبک ها با سرعت بسیار بیشتری از گیاهان رشد می کنند. منابع بسیار زیادی برای کم کردن رشد مزاحمت آمیز جلبک ها وجود دارد. که می توانید در بخش جلبک ها در همین وب سایت از آن بهره مند شوید. یکی از مباحثی که به بحث نوردهی نیز مرتبط می شود، توصیه به قراردادن آکواریوم در دورترین محل ممکن از نور طبیعی است. اکثر آکواریوم دارها می دانند که گیاهان به یک بازه زمانی برای تطبیق یافتن به محیط سایه روشن در آکواریوم نیاز دارند که در طی این دوره رشد گیاه ضعیف و جلبک پیشرو است. در اصل فرآیند فتوسنتز در جلبک ها بالاتر از گیاهان است، به خصوص در زمان راه اندازی تانک که این نسبت به چند برابر می رسد. علاوه بر این جلبک ها دارای رنگ دانه های اضافی برای استفاده از تمام پهنای طیف نور در فرآیند فتوسنتز هستند. سیستم رنگ دانه ها در جلبک دارای ساختار بسیار ساده ای است از این رو آنها را قادر می سازد تا خود را به آسانی و در کوتاه ترین زمان ممکن با تغییرات در طیف نوری نسبت به سیستم پیچیده رنگ دانه های گیاه منطبق سازد. برای نمونه در لامپ های HQL (دارای سه پیک مشخصه در طیف گرافیگی نوری) که دارای گپ هایی در طیف نوری است رنگ دانه های گیاهان (که به طیف کامل روشنایی روز نیاز دارد) به سختی می توانند خودشان را با این شرایط منطبق سازند. جلبک ها به سرعت با شرایط جدید تطابق یافته و مسابقه رشد را به راحتی می برند. هرچند در آکواریوم هایی با روشنایی نور بالا که شامل تمامی طیف های نور طبیعی هستند، تمامی نور به سرعت توسط گیاه و جلبک به یک اندازه مصرف می شود. نکته مهم مقاومت بیشتر گیاه در مقابل عدم تابش نور است که در مبارزه با جلبک برگ برنده گیاه است. چون گیاه در تاریکی بیشتر دوام آورده ولی جلبک به سرعت نابود می شود. علاوه بر مسائلی نوری عوامل دیگری نیز دخیل هستند، به عنوان مثال سطوح بالای فسفات و نیترات نیز باید کنترل شود.

 

تکنولوژی نوردهی لامپ T5 HO

به اثبات رسیده که خروجی بالای تکنولوژی روشنایی فلورسنت با بازده فوق العاده اش کاملاً قابل اعتماد و با دوام می باشد، این امر توسط صاحبان آکواریوم های گیاهی و آب شور تپه مرجانی صحه گذاری شده است. لامپ های فلورسنت خطی T5 HO دارای قطر بسیار کمی بوده و در عین حال پتانسیل روشنایی فوق العاده ای را ارائه می دهد. در مقایسه با لامپ های فلورسنت معمولی، لامپ T5 عملکرد نوری با کارایی 150% بیشتر، تنها با حدود 30% مصرف انرژی بیشتر دارد. با استفاده از رفلکتورها نیز عملکرد نور را می توان تا دو برابر افزایش داد. یکی از مزایای لامپ های فلورسنت T5 HO این است که در مقایسه با لامپ های متال هالید می توان آنها را در ارتفاع کمتری نسبت به سطح آب نصب نمود. بر خلاف دیگر تکنولوژی های ساخت لامپ های پربازده که گرمای بسیار زیادی تولید می کنند و در مجاورت آب و ریزش آب (در اثر تلاطم) به سطح لامپ خراب می شوند، لامپ های فلورسنت خطی T5 HO ایمن و کارآمد هستند. همچنین مصرف انرژی لامپ های فلورسنت خطی T5 HO نسبت به لامپ های متال هالید در یک لومن برابر کمتر است برای نمونه 4 لامپ T5 HO با مصرف انرژی 54 وات به ازاء هر لامپ 18000 لومن نور تولید می کند که برابر با لامپ های متال هالید با خروجی 250 وات است. گرمای تولید شده توسط لامپ های فلورسنت T5 HO در مقایسه با دیگر لامپ های پربازده در حداقل مقدار ممکن است، لذا عالی ترین سیستم نوردهی برای ثابت نگه داشتن دمای تانک است و احتمال نیاز به چیلرهای آب گران را کم می کند. مزیت دیگر لامپ های فلورسنت T5 HO طول عمر بالای آنها است که حداقل در حدود 20000 ساعت کارکرد اسمی دارند، که معادل تقریباً 4 سال کارکرد تحت شرایط معمولی در آکواریوم است. البته توصیه تیم سرزمین سبز تعویض لامپ ها بعد از 2 سال به سبب از دست دادن بازده (به آرامی) در طول عمری کارشان است. لامپ های فلورسنت T5 HO را تنها می توان با نگهدارنده و بالاست های الکترونیک (استارت داخلی) مخصوص بکار گرفت. این بالاست های الکترونیکی مخصوص نسبت به استارت های معمولی کاملاً بی صدا و وزوز هستند.

با استفاده از لامپ های فلورسنت T5 HO با رنگ بندی های مختلف می توان طیف نور گسترده ای برای آکواریوم خود با کمترین هزینه فراهم نمایید؛ لذا جای هیچگونه شبهه ای برای انتخاب لامپ های پربازده را برای شما باقی نمی گذارد. معمولاً لامپ های فلورسنت T5 HO در 3 طیف رنگ مختلف برای پوشش نور مورد نیاز آکواریوم های آب شیرین و شور طراحی می شوند. لامپ های فلورسنت T5 HO طیف تون قرمز منجر به رشد بیشتر گیاهان می شود در حالی که لامپ های فلورسنت T5 HO طیف تون آبی برای رشد عرضی گیاه مناسب است.

 

تکنولوژی SMD: با توجه به اینکه این سیستم نوری در آکواریوم های گیاهی و آب شور قابلیت بکارگیری ندارد و نتایج مطلوب تا به امروز از آن دیده نشده، به آن نمی پردازیم.

 

تکنولوژی LED: طیف نور برای انتخاب نوع خروجی مورد نیاز برای رشد گیاهان ضروری است. در خصوص انتخاب سیستم نور LED مناسب شما باید سیستمی را انتخاب کنید که بتواند برای شما طیف نوری طلوع، غروب و حتی شب را شبیه سازی نماید. همچنین باید قابلیت سوییچ کردن بین این حالت ها را داشته و فضا را نیز زیبا سازد. یکی از مباحثی که در خصوص نور LED باید بدان توجه ویژه شود بحث جلبک زدگی است. احتمال جلبک زدگی در نورهای LED با توجه به تکنولوژی بکار گرفته شده و طیف نوری انتخاب شده، نسبت به سایر تکنولوژی ها بیشتر است. لذا توصیه تیم سرزمین سبز استفاده منظم و دقیق از دی اکسید کربن و کودهای مایع است. استفاده از سیستم نورپردازی LED برای تانک های با تکنولوژی پایین مناسب نیست و فقط در تانک های حرفه ای توصیه می شود. مطلب مهم دیگری که در خصوص لامپ های LED باید به آن توجه داشت مقدار وات بر حسب آب آکواریوم است. اکثر سیستم های LED از لامپ های یک و سه وات با دمای رنگ بین 7000-6500 کلوین بهره می برند. در نظر داشته باشید که در محاسبات تعیین مقدار وات برای آکواریوم هر وات لامپ LED برابر 3 وات بقیه لامپ ها است. طول عمر LED ها برابر 50000 ساعت کارکرد است که در اینجا نیز معمولاً پس از طی شدن نصف طول عمر توصیه تیم سرزمین سبز به دلیل افت کیفیت تعویض لامپ ها است. بهره انرژی در سیستم های LED نسبت به تمامی سیستم های نوری دیگر در آکواریوم بیشترین است و کمترین مصرف را دارد. با بکارگیری سیستم های LED با توجه به طیف نوری گسترده تر این سیستم در آکواریوم های دارای گونه های خاص ماهیان امکان مشاهده رنگ بندی هایی در ماهیان خواهید بود که با سایر سیستم ها امکان آن وجود ندارد. در خصوص سیستم های LED باید مواظبت انجام گردد تا لامپ و مدارات با آب تماس پیدا نکند حتی در صورت ضد آب بودن زیرا یا باعث خرابی و یا هیت سینک (انبار حرارتی) در سیستم می گردد. همینطور رسوب نمک در آکواریوم های آب شور باعث خوردگی و خرابی گسترده ای در سیستم نوری شما می شود. استفاده از سیستم نوری LED با دیگر سیستم های نوری مانند فلورسنت و به خصوص متال هالید امکان پذیر نیست زیرا گرمای ایجاد شده توسط این سیستم ها طول عمر LED را به شکل چشمگیری کاهش می دهد. یکی از مشخصه های مهم در سیستم نور LED مقدار PAR (تشعشعات فعال فتوسنتز کننده) است، که در واقع بازه ای از طیف نوری است که ارگانیزم های فتوسنتز کننده در طی فرایند فتوسنتز از آن بهره می برند. مقادیر PAR بر حسب عمق و فاصله سیستم نوری بسیار متفاوت است. در یک سیستم نور LED چندین مقدار PAR با توجه به نوع و فاصله آنها وجود دارد که می تواند گونه های مختلف با نیازمندی های مختلف را پوشش دهد. به سبب دشواری ذاتی در بیان سطوح PAR و کمبود استانداردها در این زمینه متاسفانه هیچکدام از سازندگان سیستم های نوری LED مختص آکواریوم، اطلاعاتی در این خصوص ارائه نمی دهند.

 

 

 

 

 

در انتها تیم سرزمین سبز امیدوار است که شما خواننده عزیز پس از مطالعه این مبحث بتوانید در انتخاب سیستم نوری دلخواه خود با توجه به مزایا و معایب هر کدام از سیستم های نور در آکواریوم به جمع بندی نهایی برسید. سعی ما بر این است که مرجع کاملی از اطلاعات و دانش روز را در خصوص آکواریوم اختیار شما همراهان همیشگی خود قرار دهیم. در صورت نیاز به مشاوره می توانید قبل از خرید با ما در تماس باشید.