عناصر مورد نیاز گیاهان آبزی

یکی از سوالات رایج علاقه مندان به گیاهان و آکواریوم های گیاهی نحوه کود دهی و عناصر مورد نیاز گیاهان است. در این مقاله قصد داریم تا در مورد نیازهای گیاهان اطلاعات بیشتری در اختیار علاقه مندان قرار دهیم.

گیاهان از عناصر مختلفی تغذیه میکنند. جالب است که بدانید عناصر: نیتروژن (با علامت اختصاصی N)، فسفر (P) و پتاسیم (K) استفاده بیشتری در چرخه تغذیه و زندگی گیاهان دارند. البته از آنجا که عناصر کربن و اکسیژن راحت تر در اختیار گیاه قرار میگیرد و عناصر پرمصرف و کم‌مصرف دیگر از منابع دیگر جذب میشوند. سه عنصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم به عنوان عناصر کلیدی در تغذیه گیاهان مطرح شده و ممکن است این سوءتفاهم پیش آید که این عناصر به تنهایی کافی هستند ولی اینطور نیست و حتی کمبود یک عنصر بسیار کم مصرف با وجود فراوانی تمام عناصر دیگر ممکن است به زردی و پژمردگی گیاه منجر شود.

همانطور که عرض کردیم این سه عنصر به عنوان عناصر کلیدی در تغذیه گیاهان مطرح هستند. و به همین دلیل اصطلاح NPK و کودهای ان‌پ‌کا به وفور استفاده میشود.

در ادامه قصد داریم در خصوص عناصر و المان های مورد نیاز گیاهان بیشتر شرح دهیم. 

عناصر مورد نیاز گیاهان بر اساس نوع و میزان مصرفی به دو دسته ریز المان ها (عناصر کم کاربرد) و درشت المان ها (عناصر پر مصرف) تقسیم می شوند.

ماکرو المنتها : (درشت مغذی یا عناصر پرمصرف)

این عناصر بیشترین نیاز تغذیه گیاهان را فراهم می آورند و گیاه جهت ادامه زندگی به عناصر نیازمند است.این عناصر عبارتند از: کربن C، هیدروژن H، اکسیژن O، نیتروژن N، فسفر P، پتاسیم K، کلسیم Ca، منیزیم Mn، گوگردS.

میکروالمنتها: (ریز مغذی یا عناصر کم‌مصرف)

عناصری که به مقدار بسیار کم نیاز هستند و اگر از مقدار متداول بیشتر شوند حتی اثرات نامطلوب هم خواهندداشت و عبارتند از: آهن Fe، منگنز Mg، روی Zn، بر B، مس Cu، مولیبدن Moو کلرCl.

 

جهت مشخص نمودن تاثیر هر یک از عناصر در روند رشد و ظاهر گیاه در ادامه به شرح و توضیح برخی از این عناصر می پردازیم.

نیتروژن

یکی از عناصر اصلی مورد نیاز گیاهان است که با وجودی که در هوا به مقدار زیادی وجود دارد. ولی گیاهان از نوع معدنی نیتروژن استفاده میکنند. بدون نیتروژن رشد گیاه به مقدار بسیار زیادی کاهش می‌یابد. از علائم کمبود نیتروژن کاهش رشد، زردی و کوچک شدن برگها و ضعف در برگهای پیر است چرا که نیتروژن از برگهای پیر به برگهای جوان منتقل میشود. کمبود شدید نیتروژن باعث ریزش پیش از موقع برگها میشود.

بیش از اندازه بودن نیتروژن هم به آبدار، ترد و شکننده‌شدن ساقه‌ها و تیره رنگ شدن برگها منجر میشود.

فسفر

در فرایند فوتوسنتز بسیار مهم است. کمبود فسفر باعث توقف رشد گیاه میشود و به علت انتقال فسفر از برگهای پیر به برگهای جوان منجر به ریزش برگهای پیر میشود. گهگاه کمبود فسفر باعث تجمع مواد قندی در برگ و ساقه شده و برگها و ساقه‌ها به رنگ قرمز در‌میایند.

در خاک  فسفر به صورت معدنی و آلی یافت میشود ولی در آب آکواریوم مصرف شده و تمام میشود و باید به آب افزوده شود. PH خاک و آب برای جذب فسفر مهم است و می‌بایست بین 6-7 باشد. 

پتاسیم

پتاسیم در اغلب خاکها به اندازه کافی یافت میشود ولی به آب آکواریوم باید تزریق شود. پتاسیم در فتوسنتز و تهیه قند نقش دارد. این عنصر نیز در گیاهان قابل انتقال است بنابراین علائم کمبود آن به صورت سوختگی کنار برگها ابتدا در برگهای پیر ظاهر میشود.

کلسیم

کلسیم به صورت پکتات کلسیم در دیواره‌های سلولی گیاهان استفاده میشود. کلسیم در گیاهان قابل انتقال نیست و بنابراین پیوسته باید در دسترس گیاه باشد. کمبود کلسیم باعث کمبود رشد و همچنین لوله شدن برگها و قهوه‌ای شدن ریشه میگردد.

گوگرد

گوگرد در تهیه پروتئین و اسید آمینه برای گیاهان مورد نیاز است. علائم کمبود گوگرد بیشتر در برگهای جوان دیده میشود، علائم به صورت کاهش رشد، زردی و کوچک شدن برگهای جوان است. گوگرد به صورت معدنی و آلی در خاک یافت میشود ولی به آب آکواریوم باید افزوده شود.

منیزیم

منیزیم در تولید کلروفیل مهم است.  علائم کمبود منیزیم زرد شدن مابین رگ‌برگهاست. ابتدا در برگهای پیر مشاهده شده و اگر کمبود شدید باشد برگهای شروع به ریزش میکنند. منیزیم در خاک به نسبت سریع شسته شده و از دسترس گیاه خارج میشود بنابراین چه در باغچه و چه در آکواریوم باید به صورت هفتگی به گیاه برسد.

آهن

آهن در تولید کلروفیل، تنفس و فتوسنتز کاربرد دارد. کمبود آهن کاملا مشهود است و برگهای جوان زرد میشوند ولی رگبرگها سبز باقی می‌مانند و در کمبود شدید رشد متوقف میشود. جذب آهن به ph خاک و آب بستگی دارد و بهترین ph بین 6 تا 7.5 میباشد.

ُبر

کمبود بر باعث توقف رشد و خشکیدگی سرشاخه‌ها و ریشه‌ها میشود. برگها کلفت و شکننده شده ؛گلدهی به میزان قابل توجهی کاهش یافته و در درختان تبدیل گل به میوه کم میشود.

روی

کمبود روی باعث کوچک ماندن برگهای گیاه و کوتاه شدن فاصله بین گره‌های ساقه‌ها میشود. Ph خاک و آب در جذب روی بسیار موثر است. در خاکهای با  ph بالا ( قلیایی) و حاوی فسفر زیاد، روی غیرقابل استفاده میشود. 

منگنز

منگنز به میران بسیار کمی مورد نیاز گیاه است و در صورت زیاد شدن آن اثر مسموم‌کننده خواهدداشت. تقریبا گیاهان برای همه مراحل زندگیشان به منگنز نیاز دارند . علائم کمبود منگنز در گیاه مخنتلف متفاوت است. در برگهای جوان، سوختگی کنار برگها، لکه‌های سوخته میانه برگها همراه با کاهش رشد و کاهش گلدهی از نشانه‌های کمبود منگنز است. 

مس

مس نیز به مقدار بسیار کم در سوخت و ساز گیاهان استفاده میشود. کمبود مس موجب کوچک ماندن برگها و سوختگی برگهای شاخه‌های جوان میشود.