اصول اولیه شیمی آب

راه اندازی و بکارگیری آکواریوم های گیاهی با توجه به نوظهور بودن آن از مباحث جدید و به روز است. لذا اطلاعات علمی و دقیق در این خصوص کم و به شکل پراکنده ارائه شده است.

تیم سرزمین سبز با جمع آوری منابع موجود و مطالعات علمی و میدانی تجربیات خود را در خصوص پارامترهای مرتبط و تاثیر گذار در راه اندازی و نگهداری آکواریوم گیاهی برای پیشبرد و تشویق افراد در ایجاد یک بستر چشم نواز در فضای بسته آپارتمان های کنونی و سبک زندگی مدرن در اختیار مخاطبین خود قرار می دهد. تیم سرزمین سبز احساس می کند برای هر شخصی که به تازگی در حال راه اندازی آکواریوم گیاهی است و یا در میانه های اجرای آن است، چرایی و چگونگی درک آنچه در داخل این نوع آکواریوم ها در جریان است، مهم است. امیدواریم برای کسانی که با پیچیدگی های شیمی آب آشنا نیستن مطالب مطرح شده در این مقاله مفید واقع گردد. فقط توجه داشته باشید که مطالب بیان شده به صورت خلاصه شامل: با توجه به عدم اطلاع و تجربه اکثر افراد در بخش اول اصول بنیادی توضیح داده می شود؛ در بخش دوم سیکل نیتروژن به صورت دقیق و جزئی مطرح می شود و در بخش سوم مباحث مرتبط با اکسیژن و دی اکسید کربن ارائه می گردد. در بخش انتهایی به بحث تغذیه گیاهان می پردازیم. همراهان عزیز نگران نباشید تیم سرزمین سبز تمامی موارد اشاره شده را به آسان ترین شکل موجود که برای همگان قابل درک باشد، مطرح می نماید.

1- اصول اولیه

عناصر اصلی در آکواریوم گیاهی شامل: آهن (Fe)، منیزیوم (Mg)، بور (B)، مس (Cu)، منگنز (Mn)، گوگرد (S)، نیتروژن (N)، هیدروژن (H)، اکسیژن (O)، کلسیم (Ca)، پتاسیم (K)، سدیم (Na)، فسفر (P) و بدون شک کربن (C) است. ممکن است در این لیست بعضی از عناصر از  قلم افتاده باشند ولی قطعاً مهم ترین ها ذکر شدند.

یونها: شکل باردار عناصر و یا ترکیب (ترکیبات تعدادی از عناصر هستند که با یک نسبت ثابت توسط باندهای اتمی به یکدیگر متصل شده اند). یون ها نیز می توانند به یکدیگر متصل شده و ترکیبات یونی را به وجود آورند. یون ها به دو شکل آنیون و کاتیون هستند.

آنیون ها: یون های با بار منفی به عنوان نمونه: نیترات ها (NO3-)، فسفات ها (PO4 3-)، نیتریت ها (NO2-)، سولفات ها (SO4 2-) و کربنات ها (CO3 2-)

کاتیون ها: یون های با بار مثبت و اغلب فلزات (آمونیوم در اینجا استثناء می باشد)، نمونه ها: Ca2+، Fe2+ و Fe3+ (هر دو آهن ولی با حالت های اکسیداسیون متفاوت)، Mg2+، H+ (هیدروژن نیز در غالب اوقات فلز محسوب نمی شود) و آمونیوم NH+

ترکیبات: اجزاء متشکل از عناصر مختلف و متعدد که توسط پیوندهای شیمیایی بهم متصل شده اند، که می توانند به شکل یون (Na+ Cl-)، ذرات باردار (SO4 2-, NO3 -) و یا به شکل پایدار (H2O, O2, CO2) باشند.

پیوندها: انواع مختلف و متعددی از پیوندها در آکواریوم شکل می گیرند، ولی ما در این قسمت تنها به پیوندهای یونی می پردازیم، زیرا این پیوندها سر منشع ایجاد یون ها هستند. با یک مثال کار را شروع می کنیم، منیزیوم به شکل عنصری پایدار نیست و با تمام اجزاء محیط واکنش می دهد (هوا، آب، اسید و فضولات ماهی)، اگرچه می تواند با در اختیار قراردادن 2 الکترون به یک ترکیب ناپایدار دیگر مانند اسید سولفوریک خود را پایدار سازد. شما به هیچ وجه ممکن نمی توانید منیزیوم به شکل خالص در آکواریوم پیدا کنید، اگرچه می توانید سولفات منیزیوم را تقریباً در تمامی آکواریوم ها ببینید. در این ترکیب کاتیون های منیزیوم به آنیون های سولفات پیوند خورده اند که به این شکل پایدار است و در آب به سبب یونی بودن حل می شوند (این مطلب را می توان دقیق تر و با بیان علمی نیز مطرح نمود ولی برای مبحث ما کفایت می کند).

pH: pH معیار اندازه گیری اسیدیته آب است. pH برابر 7 خنثی در نظر گرفته می شود. در این نقطه تعادل بین عامل اسیدی یون های H+ برابر با غلظت عامل باز یون های OH- است. سوالی که ممکن است در اینجا پیش بیاید این است که اصلاً اسید و باز چیست؟ ماده اسیدی در نظر گرفته می شود اگر بتوانند در مواجه با آب یون های H+ آزاد نموده، آب را یونیزه نموده و در نهایت H3O+ تشکیل می دهند؛ البته این بدین معنا نیست که هر ماده ای دارای هیدروژن باشد آب را به استخر حباب آب اسیدی تبدیل می کند. در حقیقت بیشتر مواد حاوی هیدروژن بدون تغییر باقی مانده و کاری انجام نمی دهند. ترکیباتی که ما باید نگران آن ها باشیم اسید نامیده می شوند و به عنوان یک قانون کلی شامل هیدروژن هایی هستند که به خوبی به دیگر ترکیبات پیوند نخورده اند. به عنوان مثال H2SO4 دارای دو مولکول هیدروژن است (2H+) که به یون های SO4 2- پیوند خورده اند. این ترکیب در آب از هم جدا شده (شکسته، جدا و آزاد می گردند) که منجر به اسیدی شدن آب می گردد. بازها به شکل OH- یونیزه می شوند، در تعریف یون H+ را از آب دریافت می کنند. یکی از بازهای متداول NaOH است. در آب Na+ و OH- از هم جدا می شوند. OH- با یون H+ در آب واکنش داده و H2O را تشکیل می دهند. هنگامی که یون های OH- در آب از H+ بیشتر باشند در این زمان شما pH  قلیایی در آب دارید. خوب در این مرحله ما با تعاریف اسید و باز آشنا شدیم ولی این امر چه تاثیری بر روی آکواریوم ما دارد. زمانی که شما pH را در تانک اندازه می گیرید، یک عدد می بینید. معنی این عدد در واقع غلظت یون H+ را به ما نشان می دهد. بر اساس توافق ما غلظت H+ را اندازه می گیریم و نه غلظت OH-. pH 7 خنثی در نظر گرفته می شود، که در این نقطه غلظت یون های H+ و OH- برابر یکدیگر است. هر pH زیر 7 اسیدی در نظر گرفته می شود که در واقع غلظت یون H+ بیشتر از OH- است. هر pH بیشتر از 7 باز در نظر گرفته می شود که در واقع غلظت یون های OH- بیشتر از یون های H+ است.

 

 

 

 

مقیاس pH لگاریتمی است. در واقع هر عدد نسبت به عدد قبل نشان دهنده 10 برابر تغییر غلظت است. برای مثال pH=6 10 برابر اسیدی تر از pH=7 است (غلظت یون های H+ ده برابر بیشتر است). pH=5 100 برابر اسیدی تر از pH=7 است (ماهی ها در این حالت ناخشنود هستند). pH=8 10 برابر قلیایی تر از pH=7 است (هنوز برای ماهی ها قابل تحمل است). ولی در pH=10 1000 برابر قلیایی تر از pH=7 است.

وقتی شما اسید به باز اضافه می کنید، با هم واکنش داده و تا حدودی خنثی می گردند. اضافه کردن یک باز قوی مانند (NaOH) به سرکه مانند خاموش کردن آتش سوزی خانه با یک سطل آب است، محصول تشکیل شده قطعاً نمکی بازی است. اضافه کردن HCl (اسید قوی) به بازی ضعیف مانند NaHCO3 به شما اسید و نمک طعام می دهد.

این مسئله چگونه بر روی آکواریوم گیاهی شما تاثیر می گذارد؛ pH در آکواریوم شما بستگی به تعدادی از متغیرها دارد. که در اینجا سعی می کنیم به تعدای از آنها بپردازیم. اولین منبع باز در آکواریوم شما HCO3- (یون کربنات هیدروژن) است که علت آن حل شدن مواد معدنی (مینرال) مثل سنگ آهک CaCO3 در آب و واکنش آن با دی اکسید کربن CO2 و شکل گیری یون HCO3-  است. گیاهان نیز در حین عمل فتوسنتز یون HCO3- آزاد می نمایند، که در واقع محصول مصرف دی اکسید کربن CO2 در ستون آب و آزاد سازی اکسیژن است. منابع بی شمار دیگر یون های OH- در آکواریوم شما وجود دارد که شامل: پوسته ماهی ها، شن های مخصوص، سنگ های مخصوص، مدفوع ماهی ها (NH3 باز است) و آب شیر است. موارد ذکر شده در آکواریوم به سبب حضور بافرها که جلوی تغییرات گسترده pH را می گیرد، مشکلی ایجاد نمی کنند.

اسیدها نیز به شکل گسترده و متداول در آکواریوم ها وجود دارند. طیف گسترده ای از اسیدهای آلی در آکواریوم حضور دارند، متابولیسم مواد دفعی ماهی ها، ترشحات خاک، کود گیاهی، مواد موجود در غذای ماهی، پوسیدگی گیاهان و این لیست همچنان ادامه دارد. به عنوان یک قانون کلی هرگونه تجزیه مواد آلی منجر به ایجاد اسیدهای آلی می شود که pH آکواریوم شما را تحت تاثیر قرار می دهد. منبع دیگر اسیدی شدن آکواریوم حل شدن دی اکسید کربن CO2 در آب است. همچنین گاهی آب شیر اسیدی است.

چرا pH برای برای ماهی ها و گیاهان اینقدر مهم است؟ مکانیزم های شیمیایی مختلف در داخل آکواریوم با تغییرات pH به شکل گسترده ای تغییر می کنند و درجه سمیت فلزات و ترکیبات آنها با pH تغییر می کند. آیا در آکواریوم های دارای تعادل شیمیایی این امر زیاد تاثیر گذار است؟ نه خیلی، اگر آکواریوم شما بالانس است نگران نباشید pH تا حدودی اسیدی یا تا حدودی قلیایی آخر دنیا نیست. اگر pH شما بین 6 تا 8 است برای نگهداری ماهی به مشکلی بر نمی خورید. معمولاً دلیلی برای تنظیم pH آکواریوم در حالت تعادلی، وجود ندارد مگر اینکه ماهی های گونه های خاص را نگهداری می کنید. اگر pH شما تا حدودی بالاست می توانید به آب خود کود گیاهی اضافه نمایید، این عمل موجب نرم شدن و کم شدن pH آب به واسطه آزادسازی اسید هومیک می شود. اگر pH آب بسیار پایین است می توانید خرده مرجان، سنگریزه صدفی، دولومیت (جستجوی سریع در گوگل به شما می گوید چه چیزی مناسب است و یا مناسب نیست).

مهمترین مسئله در خصوص مبحث pH جلوگیری از نوسانات ناگهانی است. تانک های تا حد کمی اسیدی یا قلیایی به ماهی ها و گیاهان شما آسیبی نمی رساند، ولی تغییرات مداوم pH به ماهی و گیاهان تنش شدیدی وارد کرده، صدمات جبران ناپذیری به تانک شما وارد می نماید. اصولاً هنگامی که شما pH را اندازه می گیرید معیاری بدست می آورید تا ببینید اولاً آیا آب برای زندگی ماهی ها و گیاهان قابل تحمل است و ثانیاً تغییرات pH را با زمان اندازه گیری نمایید. اگر pH با تغییر زمان نوسان داشته باشد تانک شما از تعادل خارج شده و شما باید برای تصحیح آن کاری انجام دهید. این روش های اصلاحی می تواند شامل کاشت درختان بیشتر یا خارج کردن سنگ هوای بزرگ از آکواریوم است. به عنوان قانونی کلی از محلول های کاهش pH یا افزایش pH برای تنظیم آب تا می توانید استفاده نکنید، زیرا هنگامی که تغییرات آب شروع می شود، بدترین راهکار کنترل pH و بهترین راهکار افزایش نوسانات ناگهانی pH است که تنش زیادی به ماهی ها و گیاهان وارد می نماید و بجای حل مشکل دردسر بزرگتری برای شما ایجاد می نماید. به طور طبیعی در آب های مقطر تغییرات بسیار شدید pH به دلایل زیادی رخ می دهد، اما ما چگونه می توانیم جلوی این امر را بگیریم؟ جواب استفاده از بافرها است.

بافرها: بافرها به سیستم های شیمیایی که تعادل نامیده می شوند، مرتبط هستند. واکنش های تعادلی واکنش های شیمیایی هستند که غلظت محصولات و واکنش دهنده ها در هر دو فرآیند رفت و برگشت با هم برابر است. نمونه ای مشترک از یک بافر در تمامی آکواریوم ها، سیستم HCO3- است. اکثر بافرها از اسیدهای ضعیف (یا بازهای ضعیف) به همراه نمک آن اسید منتج می شود. سیستم بی کربنات نیز از این امر مستثناء نیست. این سیستم از چند واکنش تعادلی حاصل می شود. 

اساس این واکنش ها به شکلی است که هنگامی که یکی از بخش هایی از تعادل تغییر می یابد، دیگر واکنش ها در جهت به حداقل رساندن تغییرات خود را تنظیم می نمایند. این نوع رفتار بیانگر مفهومی بنیادی است که اگر شما اسید به محلول حاوی بافرهای CaCO3 و H2CO3 اضافه کنید، تغییرات pH نسبت به زمانی که همین اسید را به محلول بدون بافر اضافه کنید بسیار کمتر خواهد بود. این رفتار نشان می دهد که به رغم تغییرات مداوم H+ و OH- به وجود آمده در آکواریوم pH نسبتاً پایدار و ثابت بماند. این رفتار شیمیایی برای ما بسیار سودمند است چرا که در طول روز گیاهان یون های HCO3- تولید می کنند اما در شب آنها CO2 آزاد می کنند، لذا بافر CaCO3 مانع از نوسانات شدید pH از روز به شب می شود. این واکنش اساسی ترین سیستم بافری در اکثر آکواریوم ها است، در آکواریوم هایی با آب نرم مقدار CaCO3 محلول بسیار ناچیز است لذا در این آکواریوم ها سیستم بافر معمولاً شامل اسیدهای آلی هیومیک و دیگر اسیدهای آلی است. واکنش های بافری بسیار پیچیده تر از آن است که در اینجا بدان پرداختیم لذا توصیه می کنیم که به صورت مستقیم دولومیت یا آهک یا موادی از این جنس برای جلوگیری از تغییرات pH خودسرانه به آکواریوم تان اضافه ننمایید. این امر بیشتر از اینکه مفید باشد، مضر است. استفاده از پوکه های معدنی با انجام مطالعات و تحقیقات گسترده تا حدی مجاز است.

سختی: دو نوع سختی برای آب تعریف می گردد، البته در واقع چند نوع سختی برای آب وجود ندارد. در عمل دو روش برای اندازه گیری سختی وجود دارد. این دو روش با نام های KH و GH شناخته می شوند. KH نشانگر سختی کربنات و GH نشانگر سختی کلی است.

سختی کربنات: اندازه گیری مقدار یون های کربنات CO32- و بی کربنات HCO3- حل شده در آب است. اندازه گیری بر حسب ppm بیان می شود که نشان دهنده mg/L است که اصلاً معادل یک dKH است در واقع dKH فاکتور تبدیلی است که هر یک dKH برابر با 17.848 میلی گرم کربنات کلسیم در یک لیتر آب است. سختی کربنات با توجه به اینکه از منیزیوم Mg و کلسیم Ca و دیگر فلزات چند ظرفیتی (بیشتر از یک بار مثبت) تشکیل شده، نشان داده می شود تنها و تنها اگر تمام کربنات ها از کلسیم آمده باشد. به طور مشابه بی کربنات ها نشان داده می شوند اگر آنها برابر با غلظت تعادلی کربنات ها باشند.

سختی کلی: این سختی به آسانی مقدار غلظت فلزات چند ظرفیتی در لیتر آب را بیان می کند مجدداً این عدد تنها نشان دهنده غلظت تعادلی تعدادی از فلزات ناشی از CaCO3 است. که به شکل ppm یون های Ca2+ یا dGH نمایش داده می شود.

پس از شناخت سختی نتیجه می گیریم که سختی به عنوان یک بافر برای جلوگیری از تغییرات pH عمل می نماید. با این حال سختی نیز موجب افزایش pH می شود، هرچقدر آب سخت تر باشد pH شما بالاتر خواهد بود. استفاده از آب های نرم به منظور کاهش pH آب بسیار سخت بوده به علاوه این که تنها گونه های به خصوصی از گیاهان را می توانید در آب نرم پرورش دهید. به منظور کاهش pH آب ابتدا باید با جذب کلسیم و منیزیوم و کربنات آنها را از آب خارج ساخته که این امر منجر به نرم شدن آب و کاهش تدریجی pH می گردد. همچنین توجه داشته باشید که آب نرم نسبت به آب سخت بیشتر مستعد نوسانات و تغییرات آب است. یک روش خوب برای کاهش pH استفاده از زغال کک است که یون های کلسیم و منیزیوم را از آب حذف و با H+ جایگزین می نماید.

2- سیکل نیتروژن

نیتروژن فراوان ترین عنصر در اتمسفر ما است و 70% از هوایی که تنفس می کنیم و در آن زندگی می کنیم از این عنصر تشکیل شده است. این دلیلی است که نیتروژن تا این اندازه اهمیت دارد. خوب، N2 (نیتروژن دو اتمی، فرمی که در هوا وجود دارد) به احتمال زیاد پایدارترین مولکول در اطراف ماست که در اکثر شرایط قادر به شکستن این مولکول نیستیم و در این شکل عنصری تقریباً هیچ وقت وارد واکنش نمی شود مگر آنکه ما مجبورش (منظور از اجبار صدها درجه گرما به همراه هزاران پاسکال فشار است) نماییم. پس چرا در آکواریوم این عنصر اینقدر اهمیت دارد.

 

 

 

 

درست است که نیتروژن بسیار خنثی است ولی گیاهان و باکتری ها روش هایی برای تجزیه نیتروژن پیدا نموده اند. علاوه بر این نیتروژن تقریباً در تمامی مولکول های زیستی حضور دارد، که شامل غذای ماهیان نیز می شود. ماهی این غذا را خورده و آمونیاک دفع می کند. دفعیات ماهیان تنها منبع آمونیاک نیست، پوسیدگی گیاهان و همچنین زوال و پوسیدگی اکثر مواد آلی آمونیاک آزاد می سازد. مباحث مربوط به pH که مطرح شد را به یاد آورید (تغییرات pH چگونه در آکواریوم رخ می دهد؟)، آمونیاک یکی از مثال های آن است. آمونیاک (NH2) برای ماهی ها کشنده است، همچنین آمونیاک بازی ضعیف است که با یون های H+ واکنش داده و آمونیوم را شکل داده که برای ماهیان کشنده نیست (البته این حالت نیز مطلوب نیست، چون هنوز تعادل با آمونیاک برقرار است و این امکان وجود دارد که در هر زمان واکنش معکوس شده و آمونیاک از آمونیوم تولید شود). به هر حال این واکنش تنها در آب های اسیدی اتفاق می افتد در نتیجه روش دیگری برای حذف آمونیاک از آب مورد نیاز است. این جایی است که سیکل نیتروژن وارد می شود، خوشبختانه همه در خصوص سیکل نیتروژن چیزهایی شنیده اند، ولی باز هم در اینجا به توضیح آن می پردازیم. آمونیاک به واسطه پسماند ماهیان به ستون آب وارد می شوند، باکتری های موجود در تانک شما (به عنوان نمونه بر روی تمام اجسام سخت دکوری) وارد فرآیند شده و آمونیاک را توسط واکنش اکسیداسیون در آب به نیتریت تبدیل می کنند. این باکتری ها از اول در تانک شما حضور ندارند مگر اینکه سیکل تانک شما به درستی طی شود. وجود این باکتری ها بسیار حیاتی است و درست مانند ماهیان نباید تحت کلر یا تغییرات بیش از اندازه دما یا pH قرار بگیرند. چرخه تبدیل آمونیاک مرگبار به نیتریت توسط باکتری ها برای باکتری ها امکان رشد و پرورش را فراهم می آورد. انجام این فرآیند بر روی آمونیاک توسط باکتری ها موجب می گردد که واکنش آمونیا نیز در جهت عکس واکنش پیوندهایش شکسته و آمونیاک و H+ تولید نماید. سطح آمونیاک در تانک کم شده و تعداد باکتری ها پایدار گردد و سیکل تانک شما طی شده و برای ریختن ماهی و کار بر روی آمونیاک بیشتر آماده باشد. البته سیکل تانک هنوز کامل کامل نگشته زیرا همانطور که بالاتر هم اشاره شد باکتری ها نیتریت تولید می کنند که نیتریت نیز برای ماهی ها سمی است. باید یک دسته دیگر از باکتری ها مستقر گشته و فرآیند تکمیل اکسیداسیون نیتریت به نیترات را انجام دهند. این باکتری ها نیز درست مانند باکتری های اولیه در داخل سطوح سخت متخلخل تانک شما پرورش می یابند. تعبیر بعضی از سطوح سخت متخلخل همان فیلتر است. اگرچه این تعبیر اشتباه نیست ولی همچنین تخلخلات کوچک و ریز ماسه، بیوفیلم های تشکیل شده بر روی سنگ ها، برآمدگی و شکاف های میکروسکپی طبیعی موجود بر روی چوب ها و سطح گیاهان و حتی بدن ماهیان را نیز شامل می شود. خوب در انتها نیترات برای ما در آکواریوم باقی می ماند. درست حدس زدید نیترات سمی نیست. نیترات مانند تمامی مواد دفعی دیگر در آکواریوم می تواند به سطوح سمی رسیده و ماهیان شما را بکشد. این امر دلیلی است که تغییر آب به صورت هفتگی را برای ما ضروری می سازد و استفاده از گیاهان را توجیح می نماید. در انتها لازم است که اشاره کنیم نیترات منبع عالی غذایی برای گیاهان است و به رشد گیاهان کمک می نماید. همچنین گیاهان آمونیاک را به صورت مستقیم نیز مصرف می نمایند و با همکاری با باکتری ها تیم جنگنده فوق العاده ای را در برابر آمونیاک تشکیل می دهند.

3- اکسیژن و دی اکسید کربن

تا بدین جا دریافتیم که دی اکسید کربن موجب می شود که آکواریوم اسیدی گشته و گیاهان دی اکسید کربن را به شکل HCO3- در آورند. گیاهان توسط فرآیندی به نام فتوسنتز مولکول های دی اکسید کربن را تجزیه می کنند. اساساً این بدین معنا است که گیاه با استفاده از انرژی خورشید (یا خورشیدهای کوچک ساخته شده توسط ما مانند LED، فلورسنت ها و ...) CO2 را به کربن C و O2 تجزیه می کند. این کار برای گیاهان و ماهیان مفید است. غلظت های بالای CO2 برای ماهیان سمی است. O2 برای زندگی ضروری است، لذا نشان می دهد که فتوسنتز مبادله ای سودمند است. منفعت این مبادله بیشتر می شود زمانی که بدانیم گیاهان با خارج سازی کربن از آب آکواریوم به عنوان بلوک سازنده برای رشد خود از آن استفاده می کنند. انرژی جذب شده توسط فرآیند فتوسنتز به گیاه اجازه می دهد تا کربن را به شکل گلوکز و سلولز در آورده و رشد نموده که منجر به زیبایی آکواریوم شما می شوند. بحث بار اضافی در اینجا نیز رخ می دهد، اگر اضافه بار در تانک شما بسیار زیاد باشد گیاهان قادر به نگهداری مقدار اکسیژن حل شده ی لازم برای ماهیان شما نبوده و به مرور ماهیان مریض شده و می میرند. همچنین توجه داشته باشید که گیاهان در شب قادر به فتو سنتز نبوده و به جای آن دی اکسید کربن آزاد می سازند و درست مانند ماهیان اکسیژن را مصرف می کنند. این مشکل بزرگ خواهد شد اگر سیستم بافری تانک شما ضعیف باشد و نتواند تغییرات pH به سبب افزایش تراکم غلظت دی اکسید کربن را تاب بیاورد.

3- مواد مغذی گیاه

گیاهان برای رشد به مواد مغذی مختلفی نیاز دارند. بلوک های ساختمانی اصلی برای گیاهان شامل: نیتروژن، فسفر، پتاسیم، گوگرد، کربن و البته اکسیژن است، که آنها را درشت مغذی در نظر می گیریم. همچنین دو جین از ریز مغذی ها نیز وجود دارد که گیاه برای رشد خوب به آنها نیز نیاز دارد. بعضی از آنها شامل: کلسیم، منیزیوم، منگنز، بور، آهن سدیم و ... است. در مرحله اول اجازه دهید به مقابله با جلبک بپردازیم. جلبک به سبب برهم خوردن تعادل مواد مغذی در ستون آب به وجود می آید. جلبک بسیار تخصصی تر از گیاهان است (اکثراً به دلیل این واقعیت که تنها بیشتر از 8000 گونه جلبک شناخته شده، وجود دارد) این بدان معنا است که اصولاً برای هر عدم تعادل حداقل یک نوع جلبک وجود دارد. جلبک با گیاه برای مواد مغذی یکسان وارد رقابت شده و اگر مواد مغذی تعادل نداشته باشند، جلبک برنده این رقابت است. در آکواریوم های دارای تعادل شرایط به نفع گیاهان برای غلبه به جلبک تغییر کرده و پاداش آن داشتن تانک شفاف و تمیز است. به عنوان مثال اگر تانک شما جذب بیش از حد نیتروژن شناور پیرامونی دارد، می توان شرط بست که تانک دارای جلبک آب سبز است که فقط عاشق تغذیه از نیتروژن می کند. سیلیکات بیش از حد؟ دیاتوم قهوه ای عاشق آن است (که حتی جلبک نیز نمی باشد) به سرعت تشکیل کلونی داده و به تانک هجوم می برد. مشکل جلبک زدگی چیست؟ جلبک زدگی در هنگام راه اندازی تانک فوق العاده ناخوشایند است. در ثانی جلبک زدگی شکل گیری اضافه بار در آکواریوم را تسهیل می کند (برخلاف گیاه جلبک در طول روز اکسیژن را مصرف می کند و در شب مانند گیاه کارخانه تولید دی اکسید کربن است). گیاه به جلوگیری از برهم خوردن تعادل شیمی آب تانک شما کمک می کند. همچنین تعویض منظم آب، روال غذادهی مناسب و سالم و در صورت نیاز استفاده از کودهای مایع مخصوص (کربن) و سیستم کنترل نوردهی منجر به شکل گیری تعادل پایدار در تانک می شود.

تانک های گیاهی طبیعی یک انتخاب هوشمند برای عاشقان نگهداری از ماهیان است، این نوع تانک ها بر پایه بسترسازی به منظور فراهم کردن بعضی از درشت مغذی ها و اکثر ریز مغذی ها برای گیاهان شکل می گیرد. یکی دیگر از منابع ورود مواد مغذی به تانک غذای ماهی است که مجدداً شامل اکثر درشت مغذی های مورد نیاز برای گیاهان است. در این نوع تانک ها نهایتاً پس از دو تا سه سال خاک و بستر از عناصر مغذی تهی می شوند ولی رشد گیاهان برای سال ها می تواند ادامه یابد. هنگامی که بستر تهی از مواد مغذی شد می توان آن را جایگزین نمود (نگران نباشید این کار بسیار راحت است) و همچنین می توان مواد تکمیلی مورد نیاز برای بستر و گیاهان را توسط کودهای مایع به تانک اضافه نمود. همچنین مهم است که به یاد داشته باشید که گیاهان برای رشد به کربن نیز نیاز دارند، که این کربن می تواند از ماهی ها تامین شده یا می توان آن را به تانک افزود. پیشنهاد تیم سرزمین سبز استفاده از روش دوم یعنی بکارگیری دائمی کودهای مایع از زمان راه اندازی آکواریوم گیاهی است. کودهای مایع تمام مایحتاج گیاهان شامل درشت مغذی ها و ریز مغذی ها را تامین می کند. سوالی که در اینجا مطرح می شود این است که چه نوع کود مایعی باید مصرف گردد؟ بحث های گسترده ای در این خصوص وجود دارد در نتیجه تنها به مباحث بنیادی می پردازیم. شما برای گیاهان نیترات، فسفات و سولفات را فراهم کنید، چون نمی توانید این ترکیبات را از غذای ماهی تامین نمایید. هنگامی که در حال تامین مواد مغذی برای گیاهان هستید، برای مثال فسفر نمی توانید فسفر عنصری را به شکل خالص وارد تانک نمایید، زیرا فسفر خالص در تماس با آب واکنش داده و با سرعت غیرقابل کنترل شروع به سوختن می نمایید. در نتیجه لازم است که عناصر را به شکل ترکیب پایدار بکار بگیرید. این شکل پایدار از نظر زیستی باید وجود داشته باشد و در آب نیز بتواند حل شود. همینطور در شکل پایدار هم بسیاری از درشت مغذی ها از ترکیبات نمک آنها بدست می آیند که پس از چند واکنش در آب به شکل عنصری در می آیند که مورد نیاز گیاه شماست، توجه داشته باشید این واکنش ها پیچیده بوده و در حوصله این مطلب نمی گنجد. در این مقاله سعی شد تعاریف اولیه در خصوص شیمی آب و پارامترهای مربوط به آن معرفی گردد. امیدواریم که پس از مطالعه این مطلب بتوانید در نگهداری یا راه اندازی آکواریوم های گیاهی شما دوستان کمکی هرچند مختصر انجام داده باشیم.